Dijital gözetim bağlamında akademisyenlerin çalışma deneyimleri: Öz-belirleme kuramı perspektifinden nitel bir araştırma
Author :
Abstract
Bu çalışma, dijital gözetim uygulamalarının (kartlı giriş-çıkış, dijital yoklama vb.) akademisyenlerin çalışma deneyimine etkilerini Öz-Belirleme Kuramı perspektifinden incelemektedir. Vakıf üniversitelerinde görev yapan 17 akademisyenle yürütülen bu fenomenolojik araştırmada, veriler Gioia metodolojisiyle analiz edilmiştir. Bulgulara göre fiziksel takibe odaklanan sistemler akademisyenlerin zamansal ve mekânsal esnekliğini kısıtlayarak özerkliklerini zedelemektedir. Bunun yanı sıra niteliksel emeği niceliğe indirgeyerek yeterlik algılarını düşürmekte ve kurumsal güveni sarsarak ilişkilenme bağlarını olumsuz etkilemektedir. Akademisyenler bu baskıya karşı meslek sevgisi gibi içsel motivasyonlarına tutunarak veya sistemi esneterek pasif direniş stratejileri geliştirmektedir. Ayrıca araştırma görevlileri gözetimi fiziksel baskı olarak deneyimlerken, kıdemli akademisyenlerin bu durumu çıktı odaklı bir gereklilik olarak daha kolay içselleştirdiği görülmüştür. Bununla birlikte, dijital sistemlerdeki çifte standart ve taraflılık algısı ile özel alana müdahale hissi, akademisyenler tarafından etik bir sorun ve adaletsizlik kaynağı olarak da deneyimlenmektedir. Sonuç olarak, kontrol ve ceza odaklı gözetim sistemleri akademik üretkenliğin özgür doğasıyla çelişmektedir. Kurumlara; fiziksel mevcudiyet yerine niteliksel üretime odaklanan, çalışan katılımını destekleyen ve güvene dayalı esnek modeller inşa etmeleri önerilmektedir.
Keywords
Abstract
This study examines the effects of digital surveillance practices on the work experiences of academics from the perspective of Self-Determination Theory. In this phenomenological research conducted with 17 academics working at foundation universities, the data were analyzed using the Gioia methodology. According to the findings, systems focusing on physical tracking restrict the temporal and spatial flexibility of academics, thereby undermining their autonomy; lower their perception of competence by reducing qualitative labor to quantity; and sever their relatedness bonds by shattering institutional trust. Against this pressure, academics develop passive resistance strategies by holding onto intrinsic motivations such as passion for their profession or by stretching the system. Furthermore, while research assistants experience surveillance as a physical pressure, senior academics were observed to internalize this situation more easily as an output-oriented necessity. Moreover, the perception of double standards and bias in digital systems, along with the feeling of interference in personal freedom, are experienced by academics as an ethical issue and a source of perceived injustice. Consequently, control- and punishment-oriented surveillance systems contradict the free nature of academic productivity. Institutions are recommended to build flexible models based on trust that support employee participation and focus on qualitative output rather than physical presence.
